મુંબઈની જાગૃત કલાચાર કેન્દ્ર ગ5એ ફાઉન્ડેશન માટે રજૂ કરવામાં આવેલ તાજેતરના ઇન રેસિડેન્સી કાર્યક્રમમાં, પરંપરાગત ઓડિસી નૃત્યશિલ્પીબીજાયિની સાથીએ પોતાનું તાજેતરનું એકલ નૃત્ય પ્રદર્શન કર્યું હતું, જે મહાભારતના ત્રણ પ્રસંગોને આધારે લિંગ, ઓળખ અને શાસ્ત્રીય ફોર્મની અભિવ્યક્તિમાણ શક્યતાઓની તપાસ કરે છે.
બીજાયિનીનો આ નૃત્યપ્રદર્શન નવતર હોવા છતાં પુરૂષારીત્યતાની મર્યાદાઓને પડકારતું અને સ્ત્રીલિંગ ઓળખની તપાસ માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પ્રયાસ છે. મહાભારતના ત્રણ મુખ્ય દૃશ્યોમાં તેના દ્વારા વ્યક્ત થયેલા સ્વરૂપો દરેક પાત્રની લિંગભાવુકતાના વિવિધ પાસાઓને उजागर કરે છે, જે પ્રેક્ષકોને દિવ્ય અને વર્તમાન સમાજ બંનેમાં جنس અને ઓળખ વિષયક નવા વિચાર અપાવે છે.
આ પ્રદર્શન શાસ્ત્રીય ઓડિસી નૃત્યના પરંપરાગત અંગો અને હાવભાવોથી પાયેલી છે, પરંતુ તેની રજૂઆત બાદ પણ તે તપાસ કરે છે કે કેવી રીતે આવા પરમિંપરાગત સ્વરૂપોને નૂતન દૃષ્ટિકોણથી લઈને લિંગ સંવેદનશીલ પ્રશ્ર્નો સામે લડવુ શક્ય છે. બીજાયિનીના નિપુણ અભિનય અને નિર્દેશન દ્વારા પ્રદર્શન એક ગહન સાંસ્કૃતિક સમાલોચનાને પ્રેરિત કરે છે.
ગ5એ ફાઉન્ડેશન, જે પરિવર્તનશીલ અને આધુનિક કલાપ્રવૃત્તિઓના આધારે પ્રસિદ્ધ છે, તેમણે આ નૃત્ય કાર્યને સમકાલીન સાહિત્યિક અને વિઝુઅલ આશરે વિશ્લેષણ માટે એક વિશિષ્ટ મંચ પ્રદાન કર્યો, જેના દ્વારા દર્શકો સમકાલીન ભારતીય સમાજમાં લિંગ અને ઓળખ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર વિચારમંથન કરી શકે.
આ પ્રાદેશિક અને સાંસ્કૃતિક સંદર્ભમાં ‘ત્રિકાય’ એક પ્રતિબિંબ છે જે પરંપરા અને આધુનિકતાની વચ્ચેની જટિલ સંબંધોને શોધવા માટે એક ઉત્તમ દ્રષ્ટિ આપે છે. બીજાયિનીની રચના તે દર્શાવે છે કે કેવી રીતે ઐતિહાસિક કથાઓમાંથી સબક લઈને આજે જીવનના સંવેદનો અને સમસ્યાઓ પર ભાવનાત્મક અને વિચારશીલ પ્રકાશ બાંધવો શક્ય છે.
નૃત્યપ્રદર્શનની સમાપ્તિ પછી, બીજાયિનીએ જણાવ્યું કે ‘ત્રિકાય’ માત્ર એક નૃત્યપ્રદર્શન નથી, પરંતુ એક વિચારપ્રવર્તક યાત્રા છે, જેમાં લિંગ અને ઓળખના વિવિધ તૂટતાં અને જોડાતા પાસાઓ સમાવવામાં આવ્યા છે. તેણીએ દર્શકો તથા સંસ્કૃતિક નિષ્ણાતોને આ પ્રદર્શનની વિષયવસ્તુ પર વિચાર કરવા અને ચર્ચા માટે આમંત્રિત કર્યું.
આ સંપૂર્ણ પ્રદર્શનએ સાબિત કર્યું કે આધુનિક ભારતીય નૃત્યશાસ્ત્ર કેળવણી અને સંવેદનાના મિશ્રણ દ્વારા સમાજના જટિલ મુદ્દાઓને મહત્ત્વપૂર્ણ અને સંવેદનશીલ રીતે રજૂ કરી શકે છે. ‘ત્રિકાય’ના દ્વારા બીજાયિની સતપથીએ નૃત્ય સાથે જોડાયેલા નિર્દેશકો માટે અને દર્શકો માટે એક નવી દિશા પ્રદાન કરી છે, જે ગુજરાત અને સમગ્ર ભારત માટે આર્ટ અને સંસ્કૃતિના ક્ષેત્રમાં સંશોધન અને વિકાસના નવા માર્ગ ખોલે છે.
