સ્થાનિક અને પ્રદેશೀಯ સ્તરે લિંગ અનુપાતમાં સુધારા જોવા મળ્યા છે, પરંતુ દેશમાં સરખી પ્રગતિ હજુ પણ અસ્પષ્ટ છે. 2024ના તાજેતરના રિપોર્ટ અનુસાર, કેરળ, ઉત્તરાખંડ, અરुणાચલ પ્રદેશ અને અંડમાન અને નિકોબાર દ્વીપ સમૂહ જેવા ક્ષેત્રોમાં લિંગ અનુપાતમાં મહત્વપૂર્ણ સુધારો થયો છે.
લિંગ અનુપાત એટલે કે જન્મ સમયે પુરૂષ અને સ્ત્રી બાળકોની સંખ્યા વચ્ચેનો અંશ. આ માનસિક તથા સામાજિક સ્તરે જનસંખ્યા અને સંતુલન માટે અત્યંત જરૂરી માનવામાં આવે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, વિવિધ રાજ્યો અને કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોએ આ ક્ષેત્રે ઘણા કડક પગલાં લીધા છે, તેમજ જાગૃતિ અભિયાન ચલાવ્યા છે. તેની અસર સ્પષ્ટપણે નોંધાઈ રહી છે.
કેરળમાં શૈક્ષણિક સ્તર અને સ્ત્રી શક્તિપ્રદાન માટેના વિશેષ પ્રયાસો, આ ક્ષેત્રની સફળતાનું મહત્વપૂર્ણ કારણ ગણાય છે. અહીં લોકોમાં લિંગ સમાનતા અને સ્ત્રી સશક્તિકરણની ભાવનાને વધુ પ્રોત્સાહન મળ્યું છે. આર્શ્લાચાર અને ભ્રૂણહત્યા જેવી પરંપરાગત સમસ્યાઓ સામે કડક કાયદાકીય પગલાં સાથે જાગૃતિ અભિયાનના પણ ફળ મળ્યા છે.
અરুণાચલ પ્રદેશ અને અંડમાન-નિકોબાર દ્વીપ જેવા પ્રાંતોએ, જે સામાન્ય રીતે અત્યંત લિંગ વિસંગતતામાં පෙલાપેલ સ્થાન ધરાવતા હતા, તાજેતરમાં નોંધપાત્ર સુધારો દર્શાવ્યો છે. આ વિસ્તારોએ આરોગ્ય સેવા સુવિધાઓનું જાળવણી તથા શિક્ષણ ક્ષેત્રે વધારાની તક આપે છે જે લિંગ વ્યತ್ಯસામ્ય ઘટાડવામાં સહાયક બની રહયા છે.
પરંતુ સાથે સાથે રાષ્ટ્રીય સ્તરે, કેટલાક રાજ્યો અને કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોમાં આ લક્ષ્યાંક હજી સુધી અછત રહેતાં નોંધાયા છે. કઈંક રાજ્યોમાં હજુ પણ પુરુષ પ્રાધાન્યની માન્યતાઓ અને કાળાપનના કારણે બાલિકાઓના જન્મ દર ઓછા હોવાના મામલાઓ જોવા મળ્યા છે. સરકાર અને સ્થાનિક સંસ્થાઓએ હવે આ વિસંગતતાને ઘટાડી સમન્વયમાં લાવવા માટે વધુ અસરકારક અને પ્રતિબંધક નીતિઓ અમલમાં લાવવી જરૂરી છે.
આ આંકડાઓ પરથી સ્પષ્ટ થશે કે રાજ્ય અને કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશો વચ્ચે લિંગ અનુપાતના સુધારા માટે ખર્ચાળ અને સચેત પ્રયાસો જરૂરી છે. દરેક પ્રાંત પોતાના સંસ્કાર અને શૈક્ષણિક સ્તર મુજબ અલગ અલગ પડકારોના સામનો કરી રહ્યા છે. તેમ છતાં, દેશભરના કેટલાક વિસ્તારોમાં દેખાયેલી માહીતી આ ક્ષેત્રેના કાયદાકીય અને સામાજિક પ્રયત્નો સફળ બની શકતા હોવાની આશા પ્રગટાવે છે.
આવા પરિવર્તનને માટે સરકાર અને નાગરિકોએ મিলে કાર્ય કરવું, લિંગ સમાનતાનું મંત્વ કરવુ અને સમુદાયના બધા સદસ્યોને જાગૃત કરવું અત્યંત જરૂરી છે. આવનારા સમયમાં આ પ્રયાસો વધુ સકારાત્મક બદલાવ લાવશે તેવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે.
