નવી દિલ્હી: ભારતમાં પ્રથમ વખત પેરટ બોર્નાવાયરસ 4 (PaBV-4) પ્રાણીમાં ઓળખાયો છે, જે કેપ્ટિવ પક્ષીઓમાં ફેલાતો એક ખતરનાક વાયરસ છે. આ વાયરસ તેમજ રક્ષણ હેઠળના ધમકીયાત પક્ષી પ્રજાતિઓ માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય બન્યો છે અને પશુપક્ષી સંરક્ષણ અને સંચાલન માટે નવી પડકાર ઉભી કરે છે.
PaBV-4 એ એક પ્રકારનું બોર્નાવાયરસ છે, જે ખાસ કરીને પામણમાં રાખવામાં આવેલા કબૂતરો અને પરિયાળો જેવા પક્ષીઓમાં દેખાય છે. ગ્લોબલ સ્તરે આ વાયરસ પક્ષી માટે મોટા આર્થિક તથા ઇકોલોજિકલ નુકસાનનો હેતુ બન્યો છે, કારણ કે તે પક્ષીઓનું સ્વાસ્થ્ય બગાડી શકે છે અને તેમના જીવનક્ષમતા ઘટાડી શકે છે.
જાણ્યામાં આવ્યું છે કે આ વાયરસ ભારતમાં પ્રથમવાર અહીંની કેપ્ટિવ પક્ષીઓમાં મળી આવ્યો છે, જે સંકેત આપે છે કે આ રોગચાળાની શક્યતા હવે દેશના પક્ષી સંરક્ષણ ક્ષેત્ર માટે ગંભીર ચૂંટણીઓ લાવશે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે PaBV-4 નાની અને સંકટગ્રસ્ત પક્ષી પ્રજાતિઓના રક્ષણને ભારે અસર પહોંચાડી શકે છે, જેના માટે તાત્કાલિક જ તફતીશ અને નિયંત્રણ કાર્યવાહી જરૂરી છે.
સંશોધકો અને પક્ષી વિશેષજ્ઞોએ જણાવ્યું છે કે ભારતીય પશુપક્ષી બજારમાં અને પાળતુ પક્ષીઓમાં આ પ્રકારના વાયરસનો પ્રસરવો મહત્ત્વપૂર્ણ ચિંતાનો વિષય છે. તેઓએ શिफારીશ કરી છે કે પક્ષી પોષકો અને સંરક્ષણકારોએ વિશેષ સાવધાની રાખી અને સ્વચ્છતા નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ, જેથી આ જીવાણુઓનો પ્રસાર અટકાવી શકાય.
આ ઉપરાંત, પર્યાવરણ વિભાગ તથા પશુપક્ષી સંરક્ષણ એજન્સીઓએ પણ PaBV-4 ની તાત્કાલિક ચકાસણી અને તકનીકી સહાયતા માટે વિવિધ અભિયાનો શરૂ કર્યા છે. તેમ છતાં, આ વાયરસ સંપૂર્ણપણે કેવી રીતે નિયંત્રિત કરવો તે અંગે વધુ સંશોધન આવશ્યક છે કારણકે આ એક નવી હત્યા કરનાર વાયરસ તરીકે ઓળખાતો જાય છે.
સ્થાનિક પશુપક્ષી કેળવણી કેન્દ્રો અને વિજ્ઞાનિકો બેટલને પ્રવૃત્તિ અભિયાન હેઠળ વધુ જાગૃતિ લાવવા અને પાણી પીવાના પ્લાસ્ટિક અને અન્ય સંક્રમિત માહોલથી બચાવ માટે પણ પૂરતો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. તેમ સાથે, વૈશ્વિક વેટરનરી સંસ્થાઓ સાથે પણ સહયોગ વધારવાનું આયોજન છે, જેથી ભારત સહિત સમગ્ર દક્ષિણ એશિયા વિસ્તારમાં पक्षી રોગોમાં ઘટાડો થઈ શકે.
આ વાયરસની ઓળખ એ ત્યાંની પક્ષી પ્રજાતિઓના જીવીત રહેવાસ માટે એક મોટું ચેતવણી સંકેત છે. જો તત્કાળ પગલાં ન લેવાયા તો PaBV-4 પક્ષી જીવન માટે વધુ વીતરાય શકે છે અને વિજ્ઞાન અને પર્યાવરણીય સમુદાય માટે મોટી સમસ્યા ઉભી કરી શકે છે.
આ ઘટનાએ પક્ષી ધંધામાં સંરક્ષણ અને સંચાલન માટે આરોગ્ય નીતિ અને માર્ગદર્શિકાઓને વધુ મજબૂત કરવા માટે તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવાની જરૂરિયાત ઊભી કરી છે. પક્ષી પોષકોએ અને વાળે છીએ તેમના યોગ્ય જીવન શૈલી જાળવવી જોઈએ અને સંકટગ્રસ્ત પક્ષીઓ માટે પણ વિશેષ ધ્યાન આપવા જોઈએ.
