20 કિલોમીટર ઊંચાઈ પરથી થશે સરહદની દેખરેખ, ભારત વિકસાવી રહ્યું છે સ્વદેશી સ્ટ્રેટોસ્ફેરિક એરશિપ; દુશ્મનની દરેક હરકત પર રહેશે નજર

નવી દિલ્હી, ભારત

ભારત પોતાની સરહદ સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરી રહ્યું છે. રક્ષા મંત્રાલયે સ્વદેશી સ્ટ્રેટોસ્ફેરિક એરશિપ કાર્યક્રમની શરૂઆત કરી છે, જેનો મુખ્ય હેતુ સરહદી વિસ્તારોમાં 24 કલાક સતત નજર રાખવાનો અને દુશ્મનની ગતિવિધિઓ પર વાસ્તવિક સમય (રિયલ-ટાઇમ)માં નજર જાળવી રાખવાનો છે. આ મહત્ત્વાકાંક્ષી યોજનાને આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં રક્ષા મંત્રીની અધ્યક્ષતાવાળી ડિફેન્સ એક્વિઝિશન કાઉન્સિલ (DAC) દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.

આ એરશિપ સામાન્ય ડ્રોન અથવા વિમાન કરતાં ઘણી વધુ ઊંચાઈએ કાર્ય કરશે. તેને આશરે **20 કિલોમીટર (લગભગ 66,000 ફૂટ)**ની ઊંચાઈએ લાંબા સમય સુધી ઉડાન ભરવા માટે વિકસાવવામાં આવશે. આટલી ઊંચાઈ પરથી તે સરહદી વિસ્તારોમાં થતી દરેક ગતિવિધિ પર સતત નજર રાખી શકશે અને સેનાને રિયલ-ટાઇમ ગુપ્તચર માહિતી ઉપલબ્ધ કરાવશે. રક્ષા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ ટેક્નોલોજી ભારતની દેખરેખ ક્ષમતામાં મોટો પરિવર્તન લાવી શકે છે.

સ્ટ્રેટોસ્ફેરિક એરશિપને હલકી ગેસ આધારિત પ્લેટફોર્મ તરીકે તૈયાર કરવામાં આવશે, જે લાંબા સમય સુધી હવામાં સ્થિર રહી શકે છે. તેમાં અત્યાધુનિક ઇન્ટેલિજન્સ, સર્વેલન્સ એન્ડ રિકોનિસન્સ (ISR) સેન્સર લગાવવામાં આવશે. આ સેન્સર ઉચ્ચ ગુણવત્તાની તસવીરો, વિડિયો, રડાર ડેટા અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ માહિતી એકત્રિત કરીને સૈન્ય કમાન્ડ સેન્ટર સુધી પહોંચાડશે. ઉપરાંત આ પ્લેટફોર્મ સરહદી વિસ્તારોમાં સંચાર નેટવર્કને મજબૂત બનાવવામાં તેમજ આપત્તિજનક પરિસ્થિતિઓમાં સંચાર સહાય પૂરી પાડવામાં પણ ઉપયોગી સાબિત થશે.

રક્ષા નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, આટલી ઊંચાઈ પર કાર્યરત હોવાથી આ એરશિપ દુશ્મનની સરહદની અંદર થતી ગતિવિધિઓ પર પણ દૂર સુધી નજર રાખવામાં સક્ષમ બનશે. જોકે તેની વાસ્તવિક દેખરેખ ક્ષમતા તેમાં લગાવવામાં આવેલા સેન્સર, કેમેરા અને રડાર સિસ્ટમ પર નિર્ભર રહેશે. આ એરશિપનો હેતુ સરહદ પાર કરીને કાર્યવાહી કરવાનો નથી, પરંતુ ભારતીય ક્ષેત્રમાંથી જ દેખરેખ રાખવાનો અને ગુપ્તચર માહિતી એકત્રિત કરવાનો છે.

આ યોજના એવા સમયે શરૂ કરવામાં આવી છે જ્યારે ભારત પોતાની ઉત્તર અને પશ્ચિમ સરહદો પર આધુનિક દેખરેખ પ્રણાલીઓ વિકસાવવા પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. બદલાતી સુરક્ષા પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય સેના પરંપરાગત દેખરેખ સાધનો ઉપરાંત કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI), ઉપગ્રહો, લાંબા અંતરના ડ્રોન અને હાઈ-એલ્ટિટ્યુડ પ્લેટફોર્મ જેવી નવી ટેક્નોલોજીનો પણ ઝડપથી ઉપયોગ વધારી રહી છે.

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સ્ટ્રેટોસ્ફેરિક એરશિપ ઉપગ્રહો અને ડ્રોન વચ્ચે રહેલી ટેક્નોલોજીકલ ખામી ઘણી હદ સુધી દૂર કરી શકે છે. જ્યાં ઉપગ્રહો નિશ્ચિત સમયાંતરે જ કોઈ વિસ્તાર પરથી પસાર થાય છે અને ડ્રોનની ઉડાન ક્ષમતા મર્યાદિત હોય છે, ત્યાં આ એરશિપ ઘણા દિવસો અથવા તેનાથી પણ વધુ સમય સુધી એક જ વિસ્તારમાં સ્થિર રહીને સતત દેખરેખ રાખી શકે છે. પરિણામે સેનાને સતત અને વિશ્વસનીય ગુપ્તચર માહિતી પ્રાપ્ત થશે.

રક્ષા મંત્રાલયનું માનવું છે કે સ્વદેશી ટેક્નોલોજી આધારિત આ કાર્યક્રમ ભારતની આત્મનિર્ભર રક્ષા નીતિને વધુ મજબૂત બનાવશે. જો આ યોજના નિર્ધારિત સમયમર્યાદા મુજબ સફળ રહેશે, તો ભવિષ્યમાં તેનો ઉપયોગ માત્ર સરહદ સુરક્ષા પૂરતો મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ આપત્તિ વ્યવસ્થાપન, સમુદ્રી દેખરેખ, સંચાર સહાય અને વ્યૂહાત્મક સૈન્ય અભિયાનોમાં પણ થઈ શકશે.

સુરક્ષા નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આધુનિક યુદ્ધમાં માહિતી અને દેખરેખ સૌથી મોટી શક્તિ બની ગઈ છે. આવા સમયમાં 20 કિલોમીટર ઊંચાઈ પરથી સતત દેખરેખ રાખવામાં સક્ષમ આ સ્વદેશી એરશિપ ભારતીય સશસ્ત્ર દળોની કામગીરી ક્ષમતાને નવી મજબૂતી આપશે અને દેશની સરહદ સુરક્ષા વ્યવસ્થાને વધુ અસરકારક બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.