નવી દિલ્હી: દેશની ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં વધતા વિલંબ મુદ્દે ભારતના સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ અને કડક વલણ અપનાવ્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટે દેશના તમામ હાઇકોર્ટોને નિર્દેશ આપ્યો છે કે કોઈપણ કેસમાં ચુકાદો સુરક્ષિત રાખ્યા બાદ વધુમાં વધુ ત્રણ મહિનાની અંદર નિર્ણય જાહેર કરવો ફરજિયાત રહેશે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે ન્યાયમાં થતો વિલંબ અરજદારોને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે અને ન્યાયવ્યવસ્થા પ્રત્યે જનતાનો વિશ્વાસ પણ નબળો પાડે છે.
ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત અને જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચીની બેન્ચે એક કેસની સુનાવણી દરમિયાન આ મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણીઓ કરી હતી. બેન્ચે જણાવ્યું કે લાંબા સમય સુધી ચુકાદાઓ સુરક્ષિત રાખવાની પ્રથા હવે ન્યાયિક વ્યવસ્થાની ગંભીર સમસ્યા બની ગઈ છે અને તેને રોકવા માટે સમયબદ્ધ પ્રક્રિયા જરૂરી બની છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે ખાસ કરીને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા સાથે જોડાયેલા કેસોને પ્રાથમિકતા આપવા પર ભાર મૂક્યો હતો. અદાલતે કહ્યું કે જામીન અરજી પર શક્ય હોય તો એ જ દિવસે નિર્ણય જાહેર થવો જોઈએ. જો કોઈ કારણસર આદેશ સુરક્ષિત રાખવો પડે તો તે વધુમાં વધુ આગામી દિવસે જાહેર કરીને કોર્ટની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર અપલોડ કરવો ફરજિયાત રહેશે.
ટોચની અદાલતે જેલ પ્રશાસનને લગતા મુદ્દાઓ પર પણ મહત્વપૂર્ણ દિશાનિર્દેશ આપ્યા. કોર્ટે જણાવ્યું કે જામીન અથવા સજા સ્થગિત કરવાનો આદેશ પસાર થતાં જ તેની જાણ સંબંધિત જેલ અધિકારીઓ સુધી તરત પહોંચાડવી જોઈએ. અદાલત મુજબ, વિચારાધીન કેદી અથવા દોષિત વ્યક્તિને એ જ દિવસે અથવા વધુમાં વધુ આગામી દિવસે મુક્ત કરવો જોઈએ.
બેન્ચે ભારપૂર્વક કહ્યું કે વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા ભારતીય સંવિધાન દ્વારા આપવામાં આવેલ મૂળભૂત અધિકાર છે અને તેમાં કોઈપણ પ્રકારની અનાવશ્યક વિલંબ સ્વીકાર્ય નથી. અદાલતે સ્વીકાર્યું કે ઘણીવાર માત્ર પ્રશાસનિક પ્રક્રિયા અને આદેશોની મોડાશને કારણે લોકોને વધારાનો સમય જેલમાં પસાર કરવો પડે છે, જે ન્યાયના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો વિરુદ્ધ છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે ફરી એકવાર જૂની કહેવત દોહરાવી કે “ન્યાયમાં વિલંબ એટલે ન્યાયથી વંચિત કરવું.” અદાલતના જણાવ્યા મુજબ સમયસર ચુકાદા આવવાથી માત્ર અરજદારોને રાહત મળે છે એટલું જ નહીં પરંતુ ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતા પણ વધુ મજબૂત બને છે.
હાલ દેશભરની અદાલતોમાં લાખો કેસો લંબિત છે અને અનેક કેસોમાં ચુકાદાઓ મહિનાઓ સુધી સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે. કાનૂની નિષ્ણાતોના મતે સુપ્રીમ કોર્ટનો આ નિર્ણય ન્યાયિક સુધારાની દિશામાં એક મોટું પગલું સાબિત થઈ શકે છે. આથી લંબિત કેસોના નિકાલમાં ઝડપ આવશે અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા વધુ જવાબદાર બનશે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર આ આદેશનો સૌથી વધુ પ્રભાવ જામીન અને ફોજદારી કેસોમાં જોવા મળશે, કારણ કે આવા કેસોમાં ચુકાદાની મોડાશ સીધી રીતે વ્યક્તિની સ્વતંત્રતાને અસર કરે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે એ પણ સંકેત આપ્યો છે કે સમયમર્યાદામાં ચુકાદા આપવાની બાબતે હાઇકોર્ટોની જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવશે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો આ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે દેશભરમાં ન્યાયિક સુધારા, લંબિત કેસો અને અદાલતોમાં વધતા કામના ભારને લઈને સતત ચર્ચા ચાલી રહી છે. માનવામાં આવે છે કે આ પગલાથી ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને ગતિ બંનેમાં વધારો થશે.
