₹2000થી વધુના UPI પેમેન્ટ પર લાગી શકે છે ચાર્જ! મોટા વેપારીઓ પાસેથી ફી વસૂલવાની તૈયારી, સામાન્ય ગ્રાહકો પર નહીં પડે અસર

નવી દિલ્હી, ભારત

દેશમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમને વધુ ટકાઉ બનાવવા માટે કેન્દ્ર સરકાર ₹2000થી વધુના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર મોટા વેપારીઓ (Large Merchants) પાસેથી શુલ્ક વસૂલવાના પ્રસ્તાવ પર ગંભીરતાથી વિચાર કરી રહી છે. જોકે, આ સંભવિત ફેરફારથી સામાન્ય UPI વપરાશકર્તાઓએ ચિંતા કરવાની જરૂર નથી, કારણ કે હાલ આ શુલ્ક માત્ર મોટા વેપારીઓ પર લાગુ કરવાની યોજના અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે. ગ્રાહકો માટે UPI દ્વારા ચુકવણી પહેલાની જેમ નિઃશુલ્ક જ રહેવાની શક્યતા છે.

મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, ભારતમાં UPI આધારિત ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન સતત નવા રેકોર્ડ બનાવી રહ્યા છે. દર મહિને અબજો ટ્રાન્ઝેક્શન થતાં હોવાથી પેમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ટેક્નિકલ મેન્ટેનન્સ, સાયબર સુરક્ષા અને નેટવર્ક ઓપરેશનનો ખર્ચ પણ સતત વધી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં સરકાર અને ડિજિટલ પેમેન્ટ ઉદ્યોગ લાંબા સમયથી વિચાર કરી રહ્યા છે કે UPI સિસ્ટમને આર્થિક રીતે આત્મનિર્ભર અને લાંબા ગાળે ટકાઉ બનાવવા માટે અસરકારક આવકનું મોડેલ તૈયાર કરવામાં આવે.

સરકારનો પ્રસ્તાવ શું છે?

ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહેલો પ્રસ્તાવ એવો છે કે ₹2000થી વધુના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર માત્ર મોટા વેપારીઓ પાસેથી નિશ્ચિત શુલ્ક લેવામાં આવે. તેનો હેતુ સામાન્ય લોકો પર વધારાનો આર્થિક બોજ મૂકવાનો નથી, પરંતુ એવા મોટા વ્યાવસાયિક સંસ્થાઓ પાસેથી ફી લેવાનો છે, જે મોટી માત્રામાં ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારે છે.

જો આ પ્રસ્તાવ અમલમાં આવશે તો નાના દુકાનદારો, રસ્તા પર વેપાર કરતા લોકો, સૂક્ષ્મ અને લઘુ ઉદ્યોગો (MSME) તેમજ સામાન્ય ગ્રાહકો પર તેની કોઈ અસર નહીં થાય. સરકારનો પ્રયાસ છે કે ડિજિટલ પેમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપવાની હાલની નીતિ યથાવત્ રહે અને નાના વેપારીઓના હિતો પણ સુરક્ષિત રહે.

સામાન્ય ગ્રાહકો માટે શું બદલાશે?

હાલમાં ગ્રાહકો માટે UPI દ્વારા ચુકવણી સંપૂર્ણપણે નિઃશુલ્ક છે અને પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થામાં પણ તેમાં કોઈ ફેરફાર થવાની શક્યતા નથી. એટલે કે, જો કોઈ વ્યક્તિ કોઈ દુકાન, રેસ્ટોરન્ટ અથવા અન્ય વેપારીને UPI દ્વારા ચુકવણી કરશે તો તેની પાસેથી કોઈ વધારાનું શુલ્ક લેવામાં આવશે નહીં. સંભવિત શુલ્ક માત્ર મોટા વેપારીઓએ જ ભરવું પડી શકે છે.

UPIના વધતા ઉપયોગથી ખર્ચમાં વધારો

ભારત આજે વિશ્વના સૌથી મોટા ડિજિટલ પેમેન્ટ બજારોમાંનું એક છે. UPIએ નાના અને મોટા તમામ પ્રકારના નાણાકીય વ્યવહારોને સરળ, ઝડપી અને સુરક્ષિત બનાવ્યા છે. તેની લોકપ્રિયતાને કારણે દર મહિને કરોડો ટ્રાન્ઝેક્શન દ્વારા અબજો રૂપિયાની લેવડદેવડ થાય છે. આવી વિશાળ પેમેન્ટ સિસ્ટમને સંચાલિત કરવા માટે સર્વર, ટેક્નિકલ અપગ્રેડ, સાયબર સુરક્ષા, નેટવર્ક મોનિટરિંગ અને અન્ય ઓપરેશનલ ખર્ચ સતત વધી રહ્યા છે.

પેમેન્ટ ઉદ્યોગનું માનવું છે કે જો ભવિષ્ય માટે કોઈ સ્થાયી આવકનું મોડેલ તૈયાર નહીં કરવામાં આવે તો ડિજિટલ પેમેન્ટ વ્યવસ્થાનો વિસ્તાર અને તેની ગુણવત્તા જાળવી રાખવી પડકારરૂપ બની શકે છે. તેથી સરકાર અને સંબંધિત સંસ્થાઓ સંભવિત શુલ્ક વ્યવસ્થા અંગે ચર્ચા કરી રહી છે.

હજુ સુધી અંતિમ નિર્ણય નથી

હાલમાં આ પ્રસ્તાવ વિચારાધીન છે અને સરકાર તરફથી ₹2000થી વધુના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર કોઈપણ પ્રકારનો શુલ્ક લાગુ કરવાની બાબતે કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. શુલ્કનો દર કેટલો હશે, કયા વેપારીઓ પર લાગુ પડશે અને તેની પ્રક્રિયા શું હશે તે અંગે પણ હજુ સુધી કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી.

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો ભવિષ્યમાં આવો કોઈ નિયમ અમલમાં મૂકવામાં આવશે તો તેનો હેતુ ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવવાનો રહેશે, સામાન્ય ગ્રાહકો પર વધારાનો બોજ નાખવાનો નહીં. તેથી હાલ UPI વપરાશકર્તાઓએ કોઈપણ પ્રકારની ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. સરકાર દ્વારા સત્તાવાર સૂચના જાહેર થયા બાદ જ કોઈપણ નવા નિયમનો અમલ કરવામાં આવશે.