આયના સ્રોતો શરૂ કરીને ‘આત્મનિર્ભર પંચાયત’ બને માટે પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા કાર્ય કરવાની જરૂર: વિવેક ભારદ્વાજ
ગાંધીનગર: પંચાયતી રાજ મંત્રાલયના સચિવ વિવેક ભારદ્વાજે ગાંધીનગરમાં આયોજિત ‘આત્મનિર્ભર પંચાયત કાર્યક્રમ’ વર્કશોપમાં જણાવ્યું કે प्रधानमंत्री નરેન્દ્ર મોદીના આત્મનિರ್ಭર ભારતના દ્રષ્ટિકોણને આગળ વધારવા માટે હવે પંચાયતોને સ્થાનિક પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા આવકના સ્રોત બનાવ્યા જ આરંભવા પડશે અને આ ધરતી પર આત્મનિર્ભર પંચાયત બનવાનો માર્ગ પકડીવો પડશે. આ પ્રોજેક્ટ્સને સફળ બનાવવા માટે પંચાયત મંત્રાલય દ્વારા વિવિધ ટેક્નીકલ માર્ગદર્શનો આપવામાં આવશે. આ કાર્યક્રમનુ મુખ્ય હશે કે પંચાયતને આર્થિક રીતે આત્મનિર્ભર, નવીન અને વિકાસપ્રેરિત બનાવવી.
આ કાર્યક્રમ ભારત સરકારના पंचાયતી રાજ મંત્રાલય દ્વારા આત્મનિર્ભર પંચાયત યોજના હેઠળ મંગળવારને ગાંધીનગરમાં હોટલ લીલા ખાતે રાજ્ય સ્તરની એકદિવસીય વત્તર શોપનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યુ હતુ. ગુજરાતના પંચાયત વિભાગના મુખ્ય સચિવ ધનન્જય દ્વિવેદી પણ ખાસ હાજર રહ્યા.
ભારદ્વાજએ કહ્યુ કે કોરોનાવાઇરસ મહામારી દરમિયાન ભારત ફક્ત પોતાની આવશ્યકતાઓ પૂરી ન કરી પણ ‘વૅક્સીન મિત્રતા’ અભિયાન દ્વારા ૯૬ કરતાં વધુ દેશોને કરોડો વૅક્સીન ડોઝ મોકલ્યા હતાં. આ આત્મનિર્ભર ભારતમાં આગળ વધવા માટે હવે પંચાયતો દ્વારા વિવિધ સ્થાનિક પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા આવક વધારવાની જરૂરીયાત છે.
તેઓએ કહ્યું કે દેશના સ્વાતંત્ર્ય પછીના શરૂઆતના વર્ષો ખૂબ જ પડકારજનક રહ્યા હતાં, કારણ કે દેશે વિભાજન, યુદ્ધો, કાળખા અને અનાજની કમી જેવી ગંભીર મુશ્કેલીઓ સામે લડવી પડી હતી અને તેથી વિદેશી મદદ પર નિર્ભર રહેવું પડ્યું હતું, પરંતુ સમય આગળ વધતા ભારતે આત્મનિર્ભર બનવાની હિંમત બતાવી. વર્ષ ૨૦૦૩માં ભારતનું મોટાભાગનું વિદેશી સહાય અભ્યાસ બંધ થયા અને આફ્રીકાના કેટલાક દેશોના કસુર પણ માફ કર્યા.
તેઓએ જણાવ્યું કે પંચાયતો માટે આવક વધારવા માટે સ્થાનિક સ્ત્રોતો અને વિશિષ્ટતાઓથી અર્થિક ભાગીદારી લેવવી જોઈએ. ભારતને કંકરીત કરવા માટે ભારતીય ધ્વજ લીટી, કર્કવૃત્ત, યુનિટીનું સ્ટેચ્યુ, સમુદ્રકિનારા વગેરે મહત્વના સ્થળ છે અને જો યોગ્ય આયોજન અને નવી વિચારસરણી દ્વારા પંચાયત પર્યટન તેમજ અન્ય પ્રવૃત્તિઓ મારફતે મહાન આવક અને રોજગારીનું સર્જન કરી શકે છે.
ગુજરાતના પંચાયત વિભાગના મુખ્ય સચિવ ધનંજય દ્વિવેદીએ જણાવ્યુ કે કેન્દ્રના પંચાયતી રાજ મંત્રાલય દ્વાર આ ‘આત્મનિર્ભર પંચાયત કાર્યક્રમ’ હેઠળ ગુજરાતમાં ૭૧ પંચાયતોને પ્રથમ ચોઇસ આપી શ્રેષ્ઠપણે સ્વ-આધારિત શિર્ષક મળ્યું છે. જોકે ૭૧ પંચાયતોથી સીમિત નહીં રહીને ગુજરાતમાં તમામ ૧૪ હજારથી વધુ પંચાયતોને આ પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાવા માટે સરકારના માર્ગદર્શન હેઠળ પ્રયત્ન કરવાની જરૂર છે.
તેઓના મતે, પંચાયત ફક્ત શાસકીય એકમો નથી પરંતુ લોકશાહીની જીવંત એકમો છે. અહીંથી નેતૃત્વમાં વિકાસ થાય છે અને આ પ્રજા માટે અવશ્યક સેવા અને સુવિધાઓ પૂરી પાડવી જરૂરી છે. આજે ગ્રામણ લોકોની એટલી જ ઊંચી આશાઓ અને અપેક્ષાઓ છે જેટલી શહેરી વિસ્તારોની, તેથી ગૃહસ્થર્ય જીવનમાં તેમને સમાન સ્તરનાં સુવિધાઓની જરૂર છે.
ધનંજય દ્વિવેદીએ જણાવ્યુ કે માત્ર સરકારી અનુદાન પર જીવતો મેનેજર બનીને કામ કરવું પૂરતું નથી, આ ભવિષ્યમાં આપણી પંચાયતોને આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે લીડર બનવાનું છે. હાલ ૭૧ પંચાયત પસંદ થયેલી છે, પરંતુ ૫૦ લાખ રૂપિયાનું આવક ધ્યેય કે ૧ કરોડ રૂપિયા વાળો એવો ધ્યેય ધરાવનારી તમામ પંચાતોએ તેનો ઉદ્દેશ વધારવો જોઈએ. ૧ ચાર હજાર કરતાં વધુ પંચાયતને આ દિશામાં આગળ વધવું જોઈએ.
આયોજનમાં ગુજરાતમાં આત્મનિર્ભર યુગના દૃષ્ટિકોણથી આ કાર્યક્રમ સચિવાલયના તમામ અધિકારીઓ, જિલ્લા વિકાસ અધિકારીઓ, અને નાબાર્ડના પ્રતિનિધિઓ ઉપસ્થિત રહ્યા. આ ઉપરાંત હાઇબ્રિડ મોડમાં પણ રાજ્યના ગ્રામ અને તાલુકા પંચાયત અધિકારીઓ પણ જોડાયા હતા.
ગાંધીનગરના વિકાસ અધિકારી ડૉ. ગૌરવ દહિયા અને નાબાર્ડના મેનેજર ડૉ. પ્રસિદ લીધે જણાવ્યું કે આ કાર્યક્રમની મુખ્યતા એ છે કે ગ્રામ્ય પંચાયતોને ટકાઉ અને નબળા સંઘઠનો સહારો લેવો નહિ પડે, પણ તેઓ પોતાની આવકના સ્રોત ઊભા કરીને પોતાના વિકાસનું નિર્ણય સ્વ-સાપેક્ષ રીતે લે. આવકવાળા નાની ઉદ્યોગોથી લઈને ખેડૂતો માટે વૈજ્ઞાનિક ટેકનોલોજી અને પાણી સંગ્રહ સહિતની સુવિધાઓ પહોંચાડવામાં આવી રહી છે.
હડકો લિમિટેડના અધિકારી વિમલકુમાર શર્માએ કહ્યું કે તેઓ ટેકનિકલ માર્ગદર્શન, ફાઇનાન્સિયલ આયોજનમાં પણ સહાયરૂપ છે જેથી ગ્રામ પંચાયતો સફળતાપૂર્વક પોતાના પ્રોજેક્ટ આગળ લઈ જઈ શકે.
આ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરનો કાર્યક્રમ ગાંધીનગર ખાતે યોજાયો જેમાં હાજર અમુક મહત્વનિય અધિકારીઓએ આ કાર્યક્રમને ગુજરાતના ગ્રામ્ય વિસ્તારોના વિકાસ માટે વિશેષ મહત્વ આપ્યું છે અને આગામી સમયમાં વધુ સૌજન્ય સાથે ત્રણ તબક્કાની કામગીરી કરવાની યોજના અમલમાં મૂકવામાં આવી છે.
