બાળકોની શૈક્ષણિક સફળતા માટે ભાષા-આધારિત સ્ક્રીનરયોગ્ય પરીક્ષણ અને મૂલ્યાંકન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ખાસ કરીને દ્રષ્ટિ સંબંધિત ચપળતાને માપતી પરીક્ષણ પદ્ધતિઓ આજે શિક્ષણવિજ્ઞાનમાં વધુ ધ્યાન આપવામાં આવી રહી છે. તાજેતરમાં મળેલી માહિતી અનુસાર, ભાષા-ભારે સ્ક્રીનરો બે પ્રકારની ભૂલો કરી શકે છે, જે બાળકોના વિલંબિત દ્રષ્ટિ અને શૈક્ષણિક પ્રતિભામાં ખોટું મૂલ્યાંકન કરાવે છે.
જુલિયટ સિન્હા, શૈક્ષણિક નિષ્ણાત અને શાળાઓમાં મૂળભૂત શિક્ષણ માટે કામ કરતા એક સંસ્થાના અનુસંધાનકારના કહેવા મુજબ, “ભાષા-આધારિત પરીક્ષાઓમાં તે બાળકો જેઓ વસવાટસ્થળ અને પરિવારમાં ભાષાનો પુરતો પ્રયોગ નથી પડતો, તેમની સ્કોર નકારાત્મક રીતે અસરગ્રસ્ત થઇ શકે છે. આમાંથી એક મોટો મુદ્દો એ છે કે તે બાળકોને તદ્દન વિકલાંગ રાખવામાં આવે છે જયારે તેઓ વાસ્તવમાં શૈક્ષણિક રીતે સક્ષમ હોઈ શકે છે.”
બીજી તરફ, તે બાળકો જેમણે ભાષા પર સારી કાબૂ પામ્યો છે, તેઓ દ્રષ્ટિ સાથે જોડાયેલી ઝડપથી વાંચન કરવાની ક્ષમતામાં તકલીફ અનુભવી શકે છે, જેને પરંપરાગત ભાષા-આધારિત પરીક્ષણોથી ઓળખી શકાય નહીં. પરિણામે, આવા બાળકો યોગ્ય સહાય વિના રહેતા રહે છે, જે તેમના શૈક્ષણિક અને વિકાસમાં અડચણ ઊભી કરે છે.
શિક્ષણવિજ્ઞાનમાં થયેલા નવા અધ્યયન દર્શાવે છે કે ભાષા પાસેથી મુક્ત, દ્રષ્ટિ પર આધારિત માપદંડો વિકાસ કરવાની જરૂર એ ન માત્ર તકનીકી વિકાસ છે, પરંતુ સમાન્તાનો મામલો પણ છે. આ માપદંડોને અપનાવીને, શિક્ષણ વિભાગ અને તંત્ર આ પ્રકારની ખામીઓને દૂર કરી શકે છે અને દરેક બાળકને સંતુલિત, યોગ્ય અને સાહાયક શિક્ષણ આપવા માટે આગળ વધી શકે છે.
શાળાઓ અને શિક્ષણ નિમિત્તે સંચાલિત વિવિધ અભિયાનોએ આ વાતને માન્યતા આપી છે કે આધુનિક અને સુધારેલા સ્ક્રીનિંગ ટૂલ્સ દરેક વિદ્યાર્થીઓની જાત-ભાષા પૃષ્ઠભૂમિથી પરે જઈને તેમને યોગ્ય રીતે ઓળખી શકે તે જરૂરી છે. આથી, દેશભરમાં શિક્ષણની ગુણવત્તા સુધારવા અને તમામ બાળકોને યોગ્ય શૈક્ષણિક મદદ પહોંચાડી શાંતિ અને સમૃદ્ધિ લાવવાની દિશામાં આ એક પ્રગટ પગલું ગણાય છે.
આ અંગે શિક્ષણના રાજકારણીઓ અને નિષ્ણાતો વચ્ચે પણ ચર્ચા તીવ્ર બની રહી છે કે કેવી રીતે ભાષા-આધારિત પરીક્ષણોની બદલે, દ્રષ્ટિ અને વિવિધ માનસિક ક્ષમતાઓ આધારિત પરીક્ષણોનો ઉપયોગ થાય અને શૈક્ષણિક અધ્યયનને વધુ ઇનસાફ અને અસરકારક બનાવવામાં આવી શકે.
