હૈદરાબાદ અને બંગલુરુ જેવી તેવ્ર શહેરીકરણનો સામનો કરતી નગરોમાં પાણીના સ્ત્રોતોની સંરક્ષા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે. દેશમાં પ્રખ્યાત જળસંસ્કારક અનંદ માલિગાવડ, જેમને ભારતનું લેક મેન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જણાવે છે કે સરોવર અને નાળાઓની પુનઃસ્થાપના માટે એકસાથે પ્રયાસો જરૂરી છે. અનંદે જણાવ્યું કે નદી-тоટા અને કુંડોના પુનઃસરજનથી માત્ર જળસંગ્રહ જ વધતો નથી, પરંતુ આ વિસ્તારમાં પ્રાકૃતિક પર્યાવરણનું સંતુલન પણ સ્થિર થાય છે.
સહાયક પર્યાવરણ અને જીવનપ્રણાલીઓ માટે સરોવર તથા નાળાઓ અનુપમ છે. શહેરી ધામણીઓના વિકાસમાં આ જળસ્થળોનું જતન ન થવાથી વિવિધ સમસ્યાઓ ઉભરી રહી છે જેમ કે ભૂગર્ભજળનું નિવારણ, જૈવિવિવિધતામાં ઘટાડો અને તથા વાતાવરણમાં તાપમાનનું વધવું. આ સંદર્ભમાં અનંદ માલિગાવડના પ્રવચનો અને તેમના 150થી વધુ સરોવર ઉદ્ધાર પ્રદર્શનોએ સમજો એક નવી કોષિશ કરી છે.
હૈદરાબાદમાં પણ જળ સંરક્ષણ માટે અગત્યની કામગીરી થઇ શકે તે માટે અનંદે સ્થાનિક સરકારી સંસ્થાઓ અને સ્વયંસેવકો સાથે મળીને કામ કરવાની વકંશા આપી છે. તેમણે જણાવ્યું કે પસાર થતા સમય સાથે પાણીના સ્તરો ઘટતા જતા નગરો માટે આ એક મોટા પડકાર રૂપે ઊભરતી સમસ્યાઓ પાસા રહી શકે છે. તેથી જ સરકારી નીતિબદ્ધ આયોજન, લોકોની સમજ અને પ્રાણીજગતની સુરક્ષા સાથે જળસંગ્રહ માટે જાગૃતિ ફરજિયાત બની ગઈ છે.
બંગલુરુ અને હૈદરાબાદ જેવા મહાનગરોમાં ઉદ્યોગિકીકરણ અને આધુનિકવનના કારણે પ્રાકૃતિક આસપાસમાં સુઘડ ફેરફાર આવી રહ્યો છે. જેથી સરોવર-સ્રોતોનું અવમૂલ્યન થવાનો ડર રહે છે. અનંદના સૂત્રોમાં તેની કાર્યશક્તિ અને સમગ્ર ભારતના અન્ય ભાગોમાંની પ્રેરણાદાયક કરિયર્સ તેમના કાર્યને વધુ વેગ આપતી હોય છે. અનંદનું મંતવ્ય છે કે દરેક નાળાનું પુનરાવર્તન અને સફાઈ પાણીની સ્વચ્છતામાં અને લોકોના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો લાવવામાં પણ મદદરૂપ થાય છે.
આ વ્યાવસાયિક જળસંરક્ષક અનંદ માલિગાવડએ પ્રત્યેક નગરમાં તંત્ર-સ્વયંસેવકો અને સામાન્ય નાગરિકો વચ્ચે જળ સંપત્તિ વિષે સમજદારી વધારી શહેરીકરણ સાથે સંગોસ છેતરવાનું માર્ગદર્શન આપવાનો પ્રયાસ શરૂ કરી દીધો છે. આવું જ કામ હૈદરાબાદમાં પણ શરૂ થાય અને ઇતિહાસ સર્જાય તે માટે તેઓ ખેડૂતો અને શહેરી વતનસ્થીઓ સાથે સંગઠિત થવાની વાત પણ પક્ષે છે.
નદીઓ અને સરોવરોની પુનઃસ્થાપના દેશના જળ સંકટ હલ કરવા માટે અતિજરૂર છે. આ તરફ સરકાર તેમજ શહેરી વિકાસ વિભાગ, પર્યાવરણ વિભાગ અને સ્થાનિક સંસ્થાઓ એકસાથે કામ કરે તો જ શહેરી જીવનમાં સંરક્ષણ, વિકાસ અને પર્યાવરણનો સંતુલન સંભવ ધરાવશે. અનંદ માલિગાવડ જેવા કાર્યકર્તાઓ દ્વારા આ કાર્ય માત્ર શક્ય જ નહીં, પરંતુ સાર્થક પણ સાબિત થાય તે માટે માનવસર્જિત પ્રેરણા અને સમર્પણ આવશ્યક છે.
