ટ્રમ્પનો ટૅરિફ મુદ્દે યુ-ટર્ન! ભારતે રશિયન તેલ ખરીદવા બદલ 500%ના બદલે 100% ટૅરિફનો પ્રસ્તાવ
નવી દિલ્હી
રશિયા પાસેથી તેલ અને ગેસ ખરીદતા દેશો પર આર્થિક દબાણ વધારવાની અમેરિકાની રણનીતિમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. અમેરિકન સેનેટરોએ રશિયા સામેના પ્રતિબંધો સંબંધિત બિલનું સુધારેલું સંસ્કરણ રજૂ કર્યું છે, જેમાં ભારત, ચીન અને અન્ય દેશો પર પ્રસ્તાવિત 500 ટકા ટૅરિફ ઘટાડીને મહત્તમ 100 ટકા રાખવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. અગાઉના પ્રસ્તાવની સરખામણીએ આ પગલું નરમ વલણ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. જોકે, જો આ બિલ કાયદો બનશે તો તેની અસર વૈશ્વિક વેપાર અને ઊર્જા બજાર પર પડી શકે છે.
રિપબ્લિકન અને ડેમોક્રેટિક બંને પક્ષોના સાંસદોના સમર્થનવાળા આ બિલનો મુખ્ય હેતુ રશિયાને ઊર્જા વેચાણમાંથી મળતી આવકમાં ઘટાડો કરવાનો છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે રશિયાની તેલ અને ગેસ નિકાસથી થતી કમાણી તેના આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક હિતોને મજબૂત બનાવે છે. તેથી રશિયન ઊર્જાની મોટી માત્રામાં આયાત કરતા દેશો પર આર્થિક દબાણ લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
મૂળ પ્રસ્તાવમાં ભારત અને ચીન જેવા દેશો પર 500 ટકા સુધી ટૅરિફ લાદવાની જોગવાઈ હતી. અનેક નિષ્ણાતોએ આ પ્રસ્તાવને અત્યંત કઠોર ગણાવ્યો હતો, કારણ કે તે વૈશ્વિક વેપાર, ઊર્જા પુરવઠા અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં અસ્થિરતા ઊભી કરી શકે તેમ હતો. હવે સુધારેલા ડ્રાફ્ટમાં મહત્તમ 100 ટકા ટૅરિફ રાખવાનો પ્રસ્તાવ છે, જે દર્શાવે છે કે અમેરિકા હવે પોતાના સહયોગી દેશોના હિતો અને વૈશ્વિક આર્થિક પરિસ્થિતિને પણ ધ્યાનમાં લઈ રહ્યું છે.
સુધારેલા બિલમાં કેટલાક દેશોને રશિયન ગેસની આયાત માટે ખાસ છૂટ આપવાનો પણ પ્રસ્તાવ છે. તેનો હેતુ એવા દેશોને રાહત આપવાનો છે, જેઓ હજુ પણ પોતાની ઊર્જાની જરૂરિયાત માટે મોટા પ્રમાણમાં રશિયન ગેસ પર નિર્ભર છે. જોકે, કયા દેશોને આ છૂટ મળશે અને તેની શરતો શું હશે તે અંગે હજુ સુધી સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી નથી.
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ ભારતે ડિસ્કાઉન્ટ ભાવે રશિયન કાચા તેલની ખરીદીમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે. તેના કારણે દેશમાં ઊર્જા ખર્ચ નિયંત્રણમાં રાખવામાં અને સ્થાનિક ઇંધણના ભાવ પર દબાણ ઘટાડવામાં મદદ મળી છે. ભારત સતત સ્પષ્ટ કરતું આવ્યું છે કે તેની ઊર્જા ખરીદીનો નિર્ણય સંપૂર્ણપણે રાષ્ટ્રીય હિત, ઊર્જા સુરક્ષા અને આર્થિક જરૂરિયાતોના આધારે લેવામાં આવે છે, કોઈ રાજકીય દબાણ હેઠળ નહીં.
નિષ્ણાતોના મતે 100 ટકા ટૅરિફ પણ વેપારની દૃષ્ટિએ મોટું પગલું છે, પરંતુ 500 ટકા ટૅરિફની સરખામણીએ તેની અસર ઓછી રહેશે. જો આ બિલ અમેરિકન કોંગ્રેસમાંથી પસાર થઈ કાયદો બનશે, તો ભારત-અમેરિકા વેપાર સંબંધો, વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી સમીકરણો પર તેની અસર જોવા મળી શકે છે.
હાલમાં આ માત્ર એક સુધારેલો પ્રસ્તાવ છે અને તેને અમેરિકન કોંગ્રેસ સહિત અનેક કાયદાકીય પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થવું પડશે. અંતિમ નિર્ણય આવે ત્યાં સુધી ભારત સહિત વિશ્વના ઘણા દેશો આ મુદ્દા પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે, કારણ કે તેની અસર માત્ર રશિયા સુધી સીમિત નહીં રહે, પરંતુ વૈશ્વિક ઊર્જા વેપાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય આર્થિક સંબંધો પર પણ પડી શકે છે.
