‘અદાલત કોઈ મનોરંજન ચેનલ નથી’, પરવાનગી વિના કોર્ટની કાર્યવાહીનો વીડિયો ક્લિપ શેર કરવા પર સુપ્રીમ કોર્ટની અંતરિમ રોક
નવી દિલ્હી, દિલ્હી
સુપ્રીમ કોર્ટે અદાલતી કાર્યવાહીના વીડિયો ક્લિપ્સને સોશિયલ મીડિયા અને અન્ય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર પૂર્વ પરવાનગી વિના શેર કરવામાં આવતા કડક વલણ અપનાવતાં મહત્વપૂર્ણ અંતરિમ આદેશ જાહેર કર્યો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવે સુપ્રીમ કોર્ટ અથવા સંબંધિત હાઈકોર્ટની પૂર્વ મંજૂરી વિના અદાલતી સુનાવણીના કોઈપણ વીડિયો ક્લિપને અપલોડ, પોસ્ટ અથવા શેર કરી શકાશે નહીં. અદાલતે જણાવ્યું કે ન્યાયિક કાર્યવાહીનો હેતુ મનોરંજન અથવા સોશિયલ મીડિયા પર પ્રચારનું સાધન બનવાનો નથી.
શુક્રવારે જાહેર કરાયેલા આદેશમાં સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે છેલ્લા કેટલાક સમયથી અદાલતોની લાઇવ સ્ટ્રીમિંગના વીડિયોમાંથી નાના-નાના ભાગો કાપીને સોશિયલ મીડિયા પર વ્યાપક રીતે પ્રસારિત કરવામાં આવી રહ્યા હતા. અનેક કિસ્સાઓમાં આ ક્લિપ્સને મૂળ સંદર્ભથી અલગ કરીને રજૂ કરવામાં આવી હતી, જેના કારણે ન્યાયતંત્રની છબી અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા અંગે લોકોમાં ગેરસમજ ઊભી થવાની શક્યતા વધી હતી. અદાલતે આ વલણ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરતાં જણાવ્યું કે ન્યાયાલયની કાર્યવાહીનો આ પ્રકારનો પસંદગીયુક્ત અને ભ્રામક ઉપયોગ સ્વીકાર્ય નથી.
સુનાવણી દરમિયાન અદાલતે સ્પષ્ટ ટિપ્પણી કરી કે, “અદાલત કોઈ મનોરંજન ચેનલ નથી.” કોર્ટે જણાવ્યું કે ન્યાયિક પ્રક્રિયાની ગૌરવ અને વિશ્વસનીયતા જાળવવી સૌની જવાબદારી છે. અદાલતી કાર્યવાહીને સનસનાટીભરી સામગ્રી તરીકે રજૂ કરવાથી ન્યાય વ્યવસ્થાની નિષ્પક્ષતા પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે અને લોકોનો વિશ્વાસ પણ ડગમગી શકે છે.
જો કે, સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના આદેશમાં એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ અંતરિમ પ્રતિબંધનો હેતુ મીડિયા દ્વારા થતી નિષ્પક્ષ અને તથ્યાધારિત રિપોર્ટિંગને રોકવાનો નથી. સમાચાર સંસ્થાઓ અગાઉની જેમ અદાલતી કાર્યવાહીના સમાચાર પ્રકાશિત અને પ્રસારિત કરી શકશે, પરંતુ સુનાવણીના વીડિયો ક્લિપ્સનો ઉપયોગ માત્ર ન્યાયાલયના નિયમો અને પૂર્વ મંજૂરી અનુસાર જ કરી શકાશે.
કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે લાઇવ સ્ટ્રીમિંગની વ્યવસ્થા ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા વધારવા અને સામાન્ય લોકોને અદાલતી કાર્યવાહી સાથે જોડવાના હેતુથી શરૂ કરવામાં આવી હતી. પરંતુ જો આ સુવિધાનો દુરુપયોગ કરીને વીડિયોના પસંદગીયુક્ત ભાગોને સંદર્ભથી અલગ રજૂ કરવામાં આવે, તો તેનાથી ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતા અને જનતાનો વિશ્વાસ બંનેને નુકસાન થઈ શકે છે. તેથી આ પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓ પર નિયંત્રણ જરૂરી છે.
કાનૂની નિષ્ણાતોના મતે, ડિજિટલ યુગમાં ન્યાયિક કાર્યવાહીના જવાબદાર ઉપયોગને સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ આદેશ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. આ નિર્ણયથી અદાલતી કાર્યવાહીને ભ્રામક રીતે રજૂ કરવાની પ્રવૃત્તિઓ પર અંકુશ મૂકવામાં મદદ મળશે, જ્યારે બીજી તરફ પારદર્શિતા અને મીડિયા દ્વારા થતી સ્વતંત્ર રિપોર્ટિંગ પણ યથાવત્ રહેશે.
હાલમાં આ આદેશ અંતરિમ સ્વરૂપનો છે અને કેસની આગામી સુનાવણી બાદ સુપ્રીમ કોર્ટ આ મુદ્દે વધુ વિગતવાર માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી શકે છે. ત્યાં સુધી અદાલતની પૂર્વ મંજૂરી વિના કોઈપણ ન્યાયિક કાર્યવાહીના વીડિયો ક્લિપ્સને સોશિયલ મીડિયા અથવા અન્ય ડિજિટલ માધ્યમો પર શેર કરવો પ્રતિબંધિત રહેશે.
