ભારતની ચલણી નોટોમાં નકલી નોટોની સમસ્યા સતત વધી રહી છે, જેને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય ધોરણ સંસ્થાએ નોટ સૉર્ટિંગ મશીન માટે એક નવી ભારતીય ધોરણ રજૂ કરી છે. આ ધોરણ અનુસાર, ફક્ત તે જ મશીનો મંજૂર થશે જેમાં તકનીકી રીતે એવડવાન્સ્ડ અને સક્ષમ ટેક્નોલોજી સમાવિષ્ટ હશે, જે નકલી નોટો ઓળખી શકે.
ભારતીય ધોરણ સંસ્થાના એક પ્રતિનિધિએ જણાવ્યું કે, “આ આગામી ધોરણ સાથે, નોટ સૉર્ટિંગ મશીન ઉત્પાદકો માટે વિશિષ્ટ માપદંડ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે, જેના હેઠળ મળતી જ મશીનોમાં નકલી નોટ ઓળખવાની પ્રગટકુશળ ક્ષમતા હોવી જરૂરી છે.” આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશદેશ દેશભરમાં નકલી ચલણના પ્રસરણને ઘટાડી નોટોની સત્તા અને વિશ્વસનીયતામાં વધારો કરવો છે.
સરકારી વિત્ત વિભાગ દ્વારા નોટ સૉર્ટિંગ પ્રક્રિયા વધુ મજબૂત અને નિર્ધારિત કરવા માટે આ ધોરણ લાવ્યો છે, જેથી નાણાકીય સંસ્થા અને બેંકો સત્ય અને શુદ્ધ નોટોની સાફસફાઈ કરી શકશે. રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકાર માટે આ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે, ખાસ કરીને ગયા વર્ષમાં નકલી નોટોની ઝડપથી વધતી કિસ્સા અંગે લોકો અને દેશની અર્થવ્યવસ્થાને ડર જોવા મળ્યા હતા.
નવી ધોરણમાં વિવિધ ક્રાઇટેરિયા મૂકવામાં આવ્યા છે, જેમ કે:
- નોટની પ્રાથમિક ચકાસણી કાર્યક્ષમતા
- વિસર્જન ક્ષમતા – કેવી રીતે મશીન ખોટી નોટને અલગ કરી શકે છે
- ટેકનોલોજીકલ અપડેટ અને આપમેળે નવીનતા દાખલ કરવાની ક્ષમતા
અન્ય પ્રમાણભૂત મશીનોની સરખામણીમાં આ પ્રગટ માપદંડ સાથેનું સાધન નોટ સૉર્ટિંગ પ્રક્રિયાને વધુ દ્રષ્ટિઆકરી, ચોકસાઈ અને ઝડપી બનાવશે. આથી નાણાકીય વ્યવહારોમાં ભ્રષ્ટાચાર ઘટાડવામાં મદદ કરશે અને નાગરિકોમાં આર્થિક વ્યવસ્થાની દ્રષ્ટિએ વિશ્વાસ વધારશે.
આ ધોરણ અમલમાં મુકાયા પછી, બજારમાં ઉપલબ્ધ નોટ સૉર્ટિંગ મશીનના ઉત્પાદકોને પોતાની ટેકનોલોજી સુધારવાની આવશ્યકતા રહેશે. જો કે, આ પગલાથી અગાઉ કરતાં વધુ સલામત અને વિશ્વસનીય નોટ પરીક્ષણ વ્યવસ્થા એકત્રિત થશે. આવા પગલાંથી દેશને નકલી નોટો સામે થતો ભ્રષ્ટાચાર અને હેરાફેરી અટકાવવામાં વધુ સહાય મળશે.
ભારતીય ધોરણ સંસ્થાની આ નવી પહેલ નાણાંકીય સલામતી માટેની એક મજબૂત ડાડ બનેની આશા છે. આવુ પગલું માત્ર બેન્કિંગ અને નાણાકીય સંસ્થાઓ તરફથી જ નહીં, પરંતુ સામાન્ય નાગરિકોના સ્વાર્થમાં પણ થશે, જે નકલી નોટોના પ્રભાવથી બનેલા નુકસાનો સામે રક્ષણ આપે છે.
આ ઉપરાંત, આ નવી ટેક્નોલોજી સાથે સંકળાયેલા તાલીમ કાર્યક્રમો અને જાગૃતિ અભિયાન પણ શરૂ કરવામાં આવશે, જેથી નોટ સૉર્ટિંગ પ્રોસેસના દરેક તબક્કે અમલનકારોને યોગ્ય જાણકારી મળે અને નકલી નોટોને ઝડપથી ઓળખી શકાય.
આ સજ્જીવાળો અભિગમ દેશની નાણાકીય સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ છે, જેનો લાભ સમૂહ સમાજ અને અર્થવ્યવસ્થાને થશે.
