S-400 વેચીને F-35 કાર્યક્રમમાં ફરી જોડાવા માંગે છે તુર્કિયે? ખાડી દેશો સાથે સંભવિત સોદાને લઈને અટકળો તેજ
અંકારા, તુર્કિયે
રશિયા પાસેથી ખરીદાયેલી S-400 ટ્રાયમ્ફ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને લઈને તુર્કિયે ફરી એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યું છે. મીડિયા અહેવાલો મુજબ અંકારા પોતાની S-400 સિસ્ટમ કોઈ ખાડી દેશ, ખાસ કરીને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અથવા કતાર,ને વેચવાની સંભાવનાઓ પર વિચાર કરી રહ્યું છે. માનવામાં આવે છે કે જો આવું થાય તો તુર્કિયે માટે અમેરિકાના લાંબા સમયથી અપેક્ષિત F-35 સ્ટેલ્થ ફાઇટર જેટ કાર્યક્રમમાં ફરીથી જોડાવાનો માર્ગ સરળ બની શકે છે. જોકે, આ સમગ્ર મામલે અત્યાર સુધી કોઈપણ સંબંધિત દેશે સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી નથી.
તુર્કિયેએ વર્ષ 2017માં રશિયા સાથે S-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ ખરીદવાનો કરાર કર્યો હતો અને 2019માં તેની ડિલિવરી મેળવી હતી. આ સોદાને કારણે અમેરિકા અને નાટો સાથે તેના સંબંધોમાં તણાવ સર્જાયો હતો. અમેરિકાનું માનવું હતું કે રશિયન બનાવટની S-400 સિસ્ટમ અને F-35 જેવા અદ્યતન લડાકુ વિમાનોને સાથે સંચાલિત કરવાથી સંવેદનશીલ સૈન્ય ટેકનોલોજી લીક થવાનો જોખમ વધી શકે છે. આ વિવાદને કારણે અમેરિકાએ તુર્કિયેને F-35 કાર્યક્રમમાંથી બહાર કરી દીધું હતું અને તેના પર CAATSA (Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act) હેઠળ પ્રતિબંધો પણ લગાવ્યા હતા.
હવે સામે આવી રહેલા અહેવાલો અનુસાર તુર્કિયે પોતાની S-400 સિસ્ટમ કોઈ ત્રીજા દેશને હસ્તાંતરિત કરવાનો વિકલ્પ શોધી રહ્યું છે. ચર્ચા છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા સુરક્ષા જોખમો અને પ્રાદેશિક તણાવને ધ્યાનમાં રાખીને UAE આ સિસ્ટમ ખરીદવામાં રસ દાખવી શકે છે. સંભવિત ખરીદદારોમાં કતારનું નામ પણ ચર્ચાઈ રહ્યું છે. જોકે, અત્યાર સુધી આ દાવાઓની કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી અને કોઈ સંભવિત કરારની જાહેરાત પણ કરવામાં આવી નથી.
નિષ્ણાતોના મતે જો તુર્કિયે S-400 સિસ્ટમથી અલગ થાય છે તો અમેરિકા સાથે તેના સંરક્ષણ સંબંધોમાં સુધારો થવાની શક્યતા વધી શકે છે. લાંબા સમયથી અંકારા F-35 કાર્યક્રમમાં ફરીથી જોડાવા અને રક્ષા સહયોગને સામાન્ય બનાવવા પ્રયત્નશીલ છે. જોકે, અમેરિકન પ્રશાસનનો અંતિમ નિર્ણય માત્ર S-400ના વેચાણ પર આધારિત નહીં હોય, પરંતુ તે નાટોની સુરક્ષા, પ્રાદેશિક વ્યૂહરચના અને ટેકનિકલ સુરક્ષા જેવા અનેક મુદ્દાઓનું પણ મૂલ્યાંકન કરશે.
આ સંભવિત સોદા સામેનો સૌથી મોટો પડકાર રશિયાની મંજૂરી હોઈ શકે છે. રક્ષા નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ S-400 જેવી અદ્યતન હથિયાર પ્રણાલીને કોઈ ત્રીજા દેશને હસ્તાંતરિત કરવા માટે રશિયાની સંમતિ જરૂરી બની શકે છે. ઉપરાંત અમેરિકા અને નાટો પણ આ બાબત પર નજર રાખશે કે આ સિસ્ટમ કયા દેશને અને કઈ શરતો હેઠળ આપવામાં આવે છે.
જો આ સોદો આગળ વધે છે તો તેની અસર માત્ર તુર્કિયે અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધો પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ પશ્ચિમ એશિયાની સુરક્ષા વ્યવસ્થા, પ્રાદેશિક શક્તિ સંતુલન અને વૈશ્વિક સંરક્ષણ બજાર પર પણ પડી શકે છે. હાલ સમગ્ર મામલો કૂટનીતિક ચર્ચાઓ અને મીડિયા અહેવાલો સુધી મર્યાદિત છે. આગામી સમયમાં સંબંધિત દેશોના સત્તાવાર વલણ બાદ જ આ સંભવિત સોદાની વાસ્તવિક દિશા સ્પષ્ટ થઈ શકશે.
