25 કરોડ વર્ષ પહેલાં આવ્યું હતું પૃથ્વીનું સૌથી મોટું મહાવિનાશ, નવા સંશોધને જણાવ્યું કે કેવી રીતે ‘ધ ગ્રેટ ડાઇંગ’એ સમુદ્રોની દુનિયા બદલી નાખી
સ્ટેનફોર્ડ, કેલિફોર્નિયા (અમેરિકા)
પૃથ્વીના ઇતિહાસમાં લગભગ 25 કરોડ 20 લાખ વર્ષ પહેલાં થયેલી પર્મિયન-ટ્રાયાસિક સામૂહિક વિલુપ્તિ, જેને “ધ ગ્રેટ ડાઇંગ” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, આજે પણ વૈજ્ઞાનિકો માટે મહત્વપૂર્ણ સંશોધનનો વિષય છે. પ્રતિષ્ઠિત વૈજ્ઞાનિક સામયિક PNASમાં પ્રકાશિત સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા નવા અભ્યાસમાં આ મહાવિનાશ પાછળના કારણો અને તેના દૂરગામી પ્રભાવો અંગે મહત્વપૂર્ણ માહિતી સામે આવી છે. સંશોધકોના જણાવ્યા અનુસાર, તે સમય દરમિયાન સમુદ્રોના તાપમાનમાં થયેલા ઝડપી વધારા અને ઓક્સિજનની અછતના કારણે પૃથ્વી પરના જીવન પર ગંભીર અસર પડી હતી.
અભ્યાસ અનુસાર, “ધ ગ્રેટ ડાઇંગ” પૃથ્વીના ઇતિહાસની અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી સામૂહિક વિલુપ્તિ હતી. માનવામાં આવે છે કે આ ઘટનામાં લગભગ 90 ટકા દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ અને મોટી સંખ્યામાં સ્થલીય પ્રજાતિઓનો નાશ થયો હતો. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે આ ઘટનાએ માત્ર લાખો પ્રજાતિઓનો અંત લાવ્યો નહોતો, પરંતુ મહાસાગરોની સમગ્ર જૈવિક રચના અને ખાદ્ય શ્રેણીમાં પણ મોટા પાયે ફેરફાર કર્યા હતા.
સંશોધનમાં એ પણ જાણવા મળ્યું કે તમામ જીવસૃષ્ટિ પર તેની સમાન અસર થઈ નહોતી. જે દરિયાઈ જીવોનું મેટાબોલિઝમ (ચયાપચય) વધુ સક્રિય હતું અને જે બદલાતા વાતાવરણને અનુરૂપ પોતાને ઢાળી શકતા હતા, તેમના બચી જવાની શક્યતા વધારે હતી. બીજી તરફ, ધીમું મેટાબોલિઝમ ધરાવતા અને મર્યાદિત પરિસ્થિતિઓમાં જીવતા જીવો ઝડપથી લુપ્ત થઈ ગયા. વૈજ્ઞાનિકોના મતે, આ જ કારણથી મહાવિનાશ બાદ દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિની રચનામાં મોટા ફેરફારો જોવા મળ્યા.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, તે સમયગાળા દરમિયાન પૃથ્વી પર થયેલી વ્યાપક જ્વાળામુખી પ્રવૃત્તિઓને કારણે વાતાવરણમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને અન્ય ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનું પ્રમાણ ઝડપથી વધી ગયું હતું. તેની સીધી અસર સમુદ્રોના તાપમાન પર પડી. ગરમ પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટવા લાગ્યું, જેના કારણે મોટાભાગના દરિયાઈ જીવો માટે જીવિત રહેવું મુશ્કેલ બન્યું. પરિણામે પૃથ્વીના ઇતિહાસની સૌથી મોટી જૈવિક દુર્ઘટના સર્જાઈ.
સંશોધકોનું કહેવું છે કે આ અભ્યાસ માત્ર ભૂતકાળને સમજવા માટે જ નહીં, પરંતુ વર્તમાન સમય માટે પણ મહત્વપૂર્ણ સંદેશ આપે છે. આજે વિશ્વ જલવાયુ પરિવર્તન, વધતા વૈશ્વિક તાપમાન અને સમુદ્રોના ગરમ થવા જેવી ગંભીર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. જો ગ્રીનહાઉસ વાયુઓના ઉત્સર્જનને નિયંત્રિત કરવામાં નહીં આવે તો દરિયાઈ પર્યાવરણ પર ગંભીર અસર પડી શકે છે અને અનેક પ્રજાતિઓ લુપ્ત થવાના જોખમમાં આવી શકે છે.
વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે “ધ ગ્રેટ ડાઇંગ” એ સાબિત કરે છે કે જલવાયુમાં અચાનક અને મોટા ફેરફારો પૃથ્વી પરના જીવનનું સંતુલન સંપૂર્ણપણે બદલી શકે છે. તેથી વર્તમાન પર્યાવરણીય સંકટને ગંભીરતાથી લઈને કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો, જૈવ વૈવિધ્યનું સંરક્ષણ અને દરિયાઈ પર્યાવરણની સુરક્ષા માટે અસરકારક પગલાં ભરવા આજના સમયની સૌથી મોટી જરૂરિયાત છે.
