હિટલરના જન્મસ્થળ પર બનશે પોલીસ સ્ટેશન, અતિવાદીઓના જમાવડાને રોકવા ઓસ્ટ્રિયા સરકારનું મોટું પગલું

બ્રાઉનાઉ આમ ઇન, ઓસ્ટ્રિયા

ઓસ્ટ્રિયા સરકારે જર્મન તાનાશાહ એડોલ્ફ હિટલરના જન્મસ્થળને લઈને વર્ષોથી ચાલી રહેલા વિવાદ વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. સરકારે તે ઐતિહાસિક ઇમારતને પોલીસ સ્ટેશનમાં ફેરવવાનો નિર્ણય કર્યો છે, જ્યાં વર્ષ 1889માં હિટલરનો જન્મ થયો હતો. સરકારનું કહેવું છે કે આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ આ સ્થળને નવ-નાઝી અને અન્ય અતિવાદી વિચારધારાના સમર્થકો માટે પ્રતીકાત્મક તીર્થસ્થળ બનતું અટકાવવાનો છે. લાંબા સમયથી એવી ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી હતી કે હિટલરના જન્મસ્થળ હોવાના કારણે આ ઇમારત કટ્ટરપંથી જૂથો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની શકે છે.

આ ઇમારત ઓસ્ટ્રિયાના બ્રાઉનાઉ આમ ઇન શહેરમાં જર્મનીની સરહદ નજીક આવેલી છે. સાલ્ઝબર્ગના ઉત્તર ભાગમાં આવેલી 17મી સદીની આ ઐતિહાસિક ઇમારત સાલ્ઝબર્ગર વોરસ્ટાડ્ટ 15 સરનામે સ્થિત છે. ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવતી આ ઇમારતનું રાષ્ટ્રીયકરણ ઓસ્ટ્રિયા સરકારે અગાઉ જ કરી દીધું હતું. ત્યારબાદ તેના વ્યાપક નવીનીકરણનું કામ શરૂ કરવામાં આવ્યું, જેમાં આશરે 20 મિલિયન યુરોનો ખર્ચ થયો હતો. હવે આ ઇમારતને આધુનિક પોલીસ સ્ટેશન તરીકે વિકસાવવામાં આવી છે, જેનું ઉદ્ઘાટન ઓસ્ટ્રિયાના ગૃહમંત્રી ગેરહાર્ડ કાર્નર કરશે.

હિટલરના જન્મસ્થળના ભવિષ્યને લઈને ઓસ્ટ્રિયામાં ઘણા વર્ષોથી અલગ-અલગ મંતવ્યો સામે આવતા રહ્યા છે. કેટલાક લોકો ઇચ્છતા હતા કે અહીં મ્યુઝિયમ બનાવવામાં આવે, જ્યારે અન્ય લોકોનું માનવું હતું કે આ ઇમારતને સંપૂર્ણપણે તોડી પાડવી જોઈએ. આ વિવાદનો ઉકેલ લાવવા માટે સરકારે 13 નિષ્ણાતોની સમિતિની રચના કરી હતી. સમિતિએ વર્ષ 2016માં પોતાની રિપોર્ટ સરકારને સોંપી હતી, જેમાં ભલામણ કરવામાં આવી હતી કે આ ઇમારતને મ્યુઝિયમમાં ફેરવવું યોગ્ય રહેશે નહીં.

નિષ્ણાતોના મતે જો અહીં મ્યુઝિયમ બનાવવામાં આવશે તો કેટલાક લોકો તેનો ખોટા હેતુ માટે ઉપયોગ કરી શકે છે. તેનાથી અતિવાદી વિચારધારાના સમર્થકો આ સ્થળનું મહિમામંડન કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. સમિતિએ એ પણ જણાવ્યું હતું કે મ્યુઝિયમ બનવાથી આ ઇમારતનો ઐતિહાસિક સંદર્ભ ખોટી રીતે રજૂ થઈ શકે છે, જેના કારણે સમાજમાં ગેરસમજ ઊભી થઈ શકે છે.

બીજી તરફ, ઇમારતને તોડી પાડવાનો વિકલ્પ પણ ચર્ચામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તે શક્ય બન્યો નહોતો. તેનું મુખ્ય કારણ એ હતું કે આ ઇમારત બ્રાઉનાઉ આમ ઇન શહેરના ઐતિહાસિક કેન્દ્રનો ભાગ છે અને વારસા સંરક્ષણ કાયદા હેઠળ સુરક્ષિત શ્રેણીમાં આવે છે. નિષ્ણાતોના મતે જો આ ઇમારતને નષ્ટ કરવામાં આવે તો તેને ઇતિહાસને ભૂંસવાનો અથવા તેનાથી મોં ફેરવવાનો પ્રયાસ માનવામાં આવી શકે છે, જે યોગ્ય નથી.

સમિતિએ પોતાની રિપોર્ટમાં ભલામણ કરી હતી કે આ ઇમારતનો ઉપયોગ કોઈ સરકારી સંસ્થા તરીકે કરવામાં આવે. તેમના મત મુજબ પોલીસ સ્ટેશન સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ છે, કારણ કે તેનાથી ઇમારતમાં સરકારી હાજરી રહેશે, સામાન્ય લોકોની અનિયંત્રિત અવરજવર મર્યાદિત થશે અને આ સ્થળ અતિવાદી જૂથો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર નહીં બને. ઉપરાંત, પોલીસ સ્ટેશન બનવાથી આ ઇમારતનો ઉપયોગ સંપૂર્ણપણે જાહેર સુરક્ષા અને વહીવટી કામગીરી માટે થશે, જેના કારણે તેને નવી ઓળખ મળશે.

જોકે, સરકારના આ નિર્ણયને લઈને સમાજમાં મતભેદ પણ જોવા મળ્યા છે. વર્ષ 2023માં આ ઇમારતના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા કરનાર એક નાગરિક જૂથે લગભગ 1,000 લોકો વચ્ચે સર્વેક્ષણ કરાવ્યું હતું. સર્વેના પરિણામોમાં માત્ર 6 ટકા લોકોએ ઇમારતનો વહીવટી ઉપયોગ કરવાની તરફેણ કરી હતી. જ્યારે અડધાથી વધુ લોકોનું માનવું હતું કે અહીં ફાસીવાદ અને નાઝી વિચારધારા વિરુદ્ધ જાગૃતિ ફેલાવતું સ્મારક અથવા શૈક્ષણિક કેન્દ્ર બનાવવું જોઈએ. લગભગ એક ચોથા લોકોએ સૂચન કર્યું હતું કે ભવિષ્યમાં કોઈ વિવાદ ન રહે તે માટે ઇમારતને સંપૂર્ણપણે તોડી પાડવી જોઈએ.

આ વિવિધ મંતવ્યો છતાં ઓસ્ટ્રિયા સરકારનું કહેવું છે કે પોલીસ સ્ટેશન સ્થાપિત કરવું સૌથી વ્યવહારુ ઉકેલ છે. સરકારનું માનવું છે કે તેનાથી ઇમારતનો ઉપયોગ જાહેર હિતમાં થશે અને લોકશાહી વ્યવસ્થાનો મજબૂત સંદેશ પણ જશે. સાથે જ આ નિર્ણય એ વાતનું પ્રતિક બનશે કે ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલા સંવેદનશીલ સ્થળોનો ઉપયોગ સમાજમાં કાયદો, વ્યવસ્થા અને લોકશાહી મૂલ્યોને મજબૂત બનાવવા માટે થઈ શકે છે, કોઈ તાનાશાહ અથવા તેની વિચારધારાનું મહિમામંડન કરવા માટે નહીં.

નિષ્ણાતોના મતે આ નિર્ણય અન્ય દેશો માટે પણ એક ઉદાહરણ બની શકે છે કે ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલા વિવાદાસ્પદ સ્થળોને કેવી રીતે જવાબદારીપૂર્વક સંરક્ષિત કરવામાં આવે અને તેમનો ઉપયોગ સમાજના હિતમાં કરવામાં આવે. હવે આ ઇમારતની નવી ઓળખ એક પોલીસ સ્ટેશન તરીકે હશે, જે ભૂતકાળની કડવી યાદોને બદલે કાયદો, વ્યવસ્થા અને નાગરિક સુરક્ષાનું પ્રતિક બનશે.