અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ વધુ ઉગ્ર: સતત 12મી રાત્રે અમેરિકાના હવાઈ હુમલા, સૈન્ય ઠેકાણાઓ નિશાન પર; મધ્ય પૂર્વમાં વધતી ચિંતા

તેહરાન, ઈરાન

તેહરાન, ઈરાન: મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો સૈન્ય તણાવ વધુ ગંભીર બનતો જઈ રહ્યો છે. અમેરિકી સેનાએ બુધવારે જણાવ્યું કે તેણે સતત 12મી રાત્રે ઈરાનના વિવિધ સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર હવાઈ હુમલા કર્યા છે. અમેરિકી અધિકારીઓના દાવા મુજબ આ કાર્યવાહી દરમિયાન ઈરાનના સૈન્ય માળખા, હથિયાર સંગ્રહ કેન્દ્રો અને વ્યૂહાત્મક સ્થાપનાઓને નિશાન બનાવવામાં આવી હતી, જેના કારણે તેની સૈન્ય ક્ષમતાને નોંધપાત્ર નુકસાન પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ ઈરાનના અનેક વિસ્તારોમાંથી વિસ્ફોટોના અવાજો સાંભળવામાં આવ્યા હોવાના અને કેટલાક સૈન્ય મથકોને નુકસાન પહોંચ્યાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. જોકે બંને દેશોના દાવાઓની સ્વતંત્ર રીતે પુષ્ટિ થઈ શકી નથી.

અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)એ પોતાના સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું કે આ સૈન્ય અભિયાનનો મુખ્ય હેતુ પ્રદેશમાં સમુદ્રી સુરક્ષા જાળવવાનો અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારી જહાજોની સુરક્ષિત અવરજવર સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. અમેરિકાનું કહેવું છે કે ઈરાનની સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થતા વેપારી જહાજો માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે. આ જ કારણસર ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાને નબળી પાડવા માટે સતત કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે.

અહેવાલો મુજબ તાજેતરના હુમલાઓમાં અનેક સૈન્ય મથકો, મિસાઈલ સંગ્રહ કેન્દ્રો અને સંરક્ષણ સંબંધિત સ્થાપનાઓને નિશાન બનાવવામાં આવી હતી. હુમલાઓ બાદ અનેક સ્થળોએ આગ ભભૂકી ઊઠી હોવાના અને ઘન ધુમાડાના ગોટેગોટા આકાશમાં જોવા મળ્યાના સમાચાર મળ્યા છે. સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર અને રાહત એજન્સીઓએ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં નુકસાનનું મૂલ્યાંકન શરૂ કર્યું છે. જોકે ઈરાને હજુ સુધી હુમલાઓમાં થયેલા વાસ્તવિક નુકસાન અથવા સંભવિત જાનહાનિ અંગે કોઈ વિગતવાર સત્તાવાર માહિતી જાહેર કરી નથી.

આ દરમિયાન અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર ઈરાનને ચેતવણી આપતાં જણાવ્યું કે જો અમેરિકાના હિતો, સૈનિકો અથવા તેના સહયોગી દેશોની સુરક્ષાને પડકારવામાં આવશે તો અમેરિકા નિર્ણાયક કાર્યવાહી કરવામાં સંકોચ નહીં કરે. ટ્રમ્પનું આ નિવેદન વર્તમાન તણાવ વચ્ચે રાજકીય રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે અને તેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા તેજ બની છે.

બીજી તરફ ઈરાને અમેરિકાના હવાઈ હુમલાઓને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનો ભંગ ગણાવી તેની કડક ટીકા કરી છે. ઈરાની અધિકારીઓનું કહેવું છે કે દેશ પોતાની સંપ્રભુતા અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના રક્ષણ માટે જરૂરી તમામ પગલાં લેવા માટે સંપૂર્ણપણે અધિકૃત છે. જોકે હાલમાં ઈરાન તરફથી કોઈ મોટા સૈન્ય પ્રત્યાઘાત અથવા વ્યાપક જવાબી કાર્યવાહીની સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી.

રક્ષા વિશેષજ્ઞોના મતે છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં સંઘર્ષનું સ્વરૂપ ઝડપથી બદલાઈ રહ્યું છે. હવે માત્ર સૈન્ય મથકો જ નહીં પરંતુ ઊર્જા સંયંત્રો, પરિવહન નેટવર્ક, બંદરો અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને પણ નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યું છે. આવી પરિસ્થિતિના કારણે સામાન્ય નાગરિકોના જીવન ઉપરાંત પ્રાદેશિક અર્થવ્યવસ્થા અને વૈશ્વિક વેપાર પર પણ ગંભીર અસર થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે. વિશ્વના કાચા તેલનો મોટો હિસ્સો આ જ માર્ગથી પસાર થાય છે. તેથી આ વિસ્તારમાં વધતો તણાવ આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા બજાર, કાચા તેલની કિંમતો અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનને અસર કરી શકે છે. ઊર્જા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો સંઘર્ષ વધુ ઉગ્ર બનશે તો તેની અસર વિશ્વ અર્થવ્યવસ્થા પર પણ સ્પષ્ટપણે જોવા મળી શકે છે.

આ દરમિયાન સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સહિત અનેક દેશોએ બંને પક્ષોને સંયમ રાખવાની અને સૈન્ય કાર્યવાહી કરતાં રાજદ્વારી વાતચીત દ્વારા ઉકેલ શોધવાની અપીલ કરી છે. તેમ છતાં હાલની પરિસ્થિતિને જોતા નજીકના ભવિષ્યમાં તણાવમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા ઓછી જણાઈ રહી છે. સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં સ્થિતિ હજુ પણ અત્યંત સંવેદનશીલ છે અને અમેરિકા તથા ઈરાનના આગામી સૈન્ય તેમજ રાજદ્વારી પગલાં પર સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી છે.