IIT-દિલ્હી અધ્યયનમાંથી મળ્યો પુરાવો: માનવ પ્રવૃત્તિએ ભારતના ‘જંગલી’ આબોહવા પર અસર કરી
નવી દિલ્હી: વરસાદના ઐતિહાસિક આંકડાઓ માત્ર ભવિષ્યના જોખમો માટે ભરોસાપાત્ર માર્ગદર્શક નહીં બની શકે, ખાસ કરીને ગ્લોબલ વોર્મિંગના પ્રભાવ હેઠળ, એવું IIT-દિલ્હીના એક જાણીતા સંશોધકે જણાવ્યું છે. વિજ્ઞાનીઓએ સતત નવી શોધોથી હવામાન પરિવર્તનને સમજવા પ્રયત્ન કર્યો છે અને હાલના ઉપાયો માટે નવી-નવિન માહિતી એકઠી કરી રહ્યા છે.
આ સંદર્ભમાં IIT-દિલ્હીનું એક તાજેતરનું અધ્યયન કહે છે કે માનવયા પ્રવૃત્તિઓએ ભારતના હવામાન પૅટર્નમાં સ્પષ્ટ અને મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર લાવ્યો છે. ખાસ કરીને ભારે વરસાદ, તોફાન અને અનિયમિત ઋતુચક્રની સંખ્યામાં વધારો જોવા મળ્યો છે જે પરંપરાગત ઐતિહાસિક આંકડાઓથી સ્પષ્ટ રીતે ભિન્ન છે. ગ્લોબલ તાપમાનમાં વધારો અને જંગલોનું નાશ, કGed ૈંદ્રીયકરણ જેવી માનવીય પ્રવૃત્તિઓનું આબોહવા પર દોષ વર્ણવવામાં આવી રહ્યા છે.
આધુનિક મોડેલિંગ અને ડેટા વિશ્લેષણથી સંશોધકોએ દર્શાવ્યું કે તે શું જૂના અને સામાન્ય આંકડાઓ પરથી પૂરતું વિશ્વાસ ન રાખી શકે. ભવિષ્યમાં ધરતી પર વધતી ગરમીના કારણે તીવ્ર અને અનન્ય પ્રકારના જળવાયુ જોખમો વધી શકે છે. આ સ્થિતિમાં સરકારી નીતિ નિર્માતાઓ અને સંશોધકોએ નવી حکمت عملی రూపొందાવવી ખૂબ જરૂરી છે.
આ સબંધી આડી-ચડીમાં ડૉ. રાજિવ મોદી, પ્રખ્યાત જળવાયુ વૈજ્ઞાનિક,એ જણાવ્યું કે, “આંકડાઓનો પૂર્ણતાથી વિસ્લેષણ કરવો એ જ સમયની માંગ છે. હવામાન પરિવર્તન એક વૈશ્વિક સમસ્યા છે, પરંતુ તે ખાસ કરીને ભારત માટે જોખમપૂર્ણ બની રહ્યો છે, કારણ કે અહીંની બસ્તી અને ક્ષેત્રો વધુ સંવેદનશીલ છે.”
આધુનિક હવામાન ગવેષણા તથા ટેકનોલોજીના ઉપયોગથી વધુ વિશ્વસનીય પૂર્વાનુમાન આપી શકાય તેવું છે, જે ખેતરોની યોગ્યતાથી બચાવ, જીવન જીવવાના માધ્યમોમાં સુધારણા અને આબોહવાવિષયક સંકટો મુક્ત જીવન માટે મદદરૂપ થઇ શકે છે. આ માટે હવે માત્ર ઐતિહાસિક ડેટા ઉપર આધાર રાખવો પૂરતું નથી, પણ વર્તમાન પરિસ્થિતિઓ તથા માનવ પ્રયાસોનું ધ્યાનમાં લેવું પણ અનિવાર્ય છે.
સમ જૂઠો વરસાદ અને અનિયમિત હવામાનની સ્થિતિને પગલે ખેતીબાડી અને શહેરોમાં જીવન વ્યહવારો પર ગંભીર અસર પડી રહી છે, જે માટે સજાગ રહેવું અને દ્રષ્ટિપત્રમાં ફેરફાર લાવવો અનિવાર્ય બની ગયું છે. આવનારા વર્ષોમાં ગુજરાત અને સમગ્ર ભારત માટે પણ આ બાબતે વધુ સંશોધન અને ચેતવણી પ્રણાળી જરૂરી બને તેવી સંભાવના છે.
