ભારતના પ્રસ્થાનમાં ઈન્ડિયન નોલેજ સિસ્ટમ (IIS) સેન્ટરો દ્વારા એક નવો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં ભારતીય પ્રાચીન કાલના પૌરાણિક અને જ્ઞાનવૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણો IITsની ઢાંચામાં સમાવિષ્ટ કરવા માટે પ્રયત્નો થઈ રહ્યા છે. આ પગલાં IITsના મૂલ્યો અને શિક્ષણ પ્રણાલીમાં મોટા પરિવર્તન લાવવાની સાથે જ નવી ચર્ચાઓને જન્મ આપી રહ્યું છે.
ઇન્ડિયન નોલેજ સિસ્ટમ સેન્ટરોનું મુખ્ય ઉદ્દેશ IITs જેવા ટેકનિકલ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં પ્રાચીન ભારતીય જ્ઞાનને આધુનિક સંશોધન સાથે જોડાવાનું છે. આ માટે તેઓ માયથ-આધારિત પ્રશ્નાવલિ અને અભ્યાસક્રમમાં તેને સમાવેશ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આ વૃત્તિએ એનાયત શૈક્ષણિક સ્તરે વિવાદ અને સસ્તા વિધાનોએ ઉભા કર્યા છે, કારણ કે અનેક વિદ્વાનો અને વિદ્યાર્થીઓએ આ એકદમ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીના પ્રચાર સાથે વિરુદ્ધ નિર્ણય તરીકે જોવાનું શરૂ કર્યું છે.
આ વિષયને લઇને IITadol સરકારે સ્પષ્ટતા આપી છે કે તેઓ અત્યાધુનિક વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીના પ્રોત્સાહન સાથે પ્રાચીન જ્ઞાનને પણ માન્યતા આપવાની માગ રાખે છે. તેમનું કહેવું છે કે પૌરાણિક પરંપરાઓને આધારે નવું વિચારો વિકાસ પામે તો તે વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ વૈવિધ્ય શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર માટે લાભદાયક થાય. પરંતુ આ વાત પણ સ્પષ્ટ કરી કે વિજ્ઞાનને કોઈપણ રીતે ઢાંકવાનું યત્ન નહી કરવામાં આવશે.
એક વિભાગ મુજબ, આ સ્ટ્રેટેજી દ્વારા ભારતના આ ચારુદિશ્ય શૈક્ષણિક સંમતિવાળો એક અલગમસ્તક સંશોધન પદ્ધતિ વિકસાવવાનો પ્રયાસ છે. વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને માનવ સાંસ્કૃતિક જ્ઞાનને સમીકૃત કરી વિશ્વમાં અનોખી ઓળખ મેળવવી મહત્વનું લક્ષ્ય છે.
પરંતુ, ઘણા IITના ವಿದ್ಯಾರ್ಥીઓ અને પ્રોફેસરો કહી રહ્યા છે કે સ્કૂલ અને કોલેજ શૈક્ષણિક સીલેબસમાં પૌરાણિક મુદ્દાઓના સમાવેશ દ્વારા વિજ્ઞાનનું શાસ્ત્રિય દ્રષ્ટિકોણનાં વિલોપન થવાની શક્યતા રહે છે. તેઓએ આ વિષય પર વધુ ચર્ચા અને સંવેદનશીલ અભિગમ અપનાવવાનો વિનંતી કરી છે.
વિગતો મુજબ, આ યોજના રાજ્ય સરકાર અને કેન્દ્ર સરકારના સહયોગથી આગળ વધી રહી છે અને પરંતું તેમાં સ્પષ્ટપણે તમામ શૈક્ષણિક સંગઠનોને સામેલ કરીને જ નિશ્ચિત રણનીતિ હાથ ધરવામાં આવશે. IITના ઉમેદવારો અને શિક્ષકો બંને માટે આ નવું અભ્યાસક્રમ કઈ રીતે અસર કરે તે પર અત્યારે વિવાદ ચાલુ છે.
આ વાતે સમજી શકાય છે કે ભારતની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ પોતામાં વૈવિધ્યસભર અને સંસ્કૃતિક સમૃદ્ધિ લઈને વૈશ્વિક ટેકનોલોજીમાં યોગદાન આપવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે, જ્યાં આધુનિકતાને સાથે પ્રાચીન જ્ઞાનને પણ જાળવવાનું છે. આ પ્રયાસોને સફળ બનાવવાનો માર્ગ સહજ નહીં, પરંતુ સમય અને ચર્ચાઓથી જ તેનો યોગ્ય આકાર નિર્ધારિત થઈ શકે.
આ સંદર્ભમાં, જો IITsમાં ભારતીય જ્ઞાન પદ્ધતિઓનું સંલگન થતું રહે તો તે દેશના યુવાનો માટે એક અનોખો શૈક્ષણિક માળખું તૈયાર કરી શકે છે, જ્યાં તે જ્ઞાનને આધુનિક વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ સાથે સમાન રીતે જોવાની દૃષ્ટિ થકી નવી સીમાઓને સ્પર્શી શકે.
