ISROમાં વૈજ્ઞાનિકોના વધતા રાજીનામા પર સરકાર કડક, VRS અને રાજીનામાની મંજૂરીના નિયમોમાં ફેરફાર
નવી દિલ્હી, ભારત
ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા ISROમાં છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન વૈજ્ઞાનિકો અને ટેક્નિકલ નિષ્ણાતોના વધતા રાજીનામાઓએ કેન્દ્ર સરકારની ચિંતા વધારી છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને **અંતરિક્ષ વિભાગ (Department of Space-DoS)**એ સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ (VRS) અને રાજીનામા સંબંધિત મંજૂરી પ્રક્રિયાને વધુ કડક બનાવી છે. નવી વ્યવસ્થા મુજબ હવે આવા તમામ કેસોમાં અંતિમ નિર્ણય સંબંધિત ISRO કેન્દ્રો નહીં, પરંતુ અંતરિક્ષ વિભાગના મુખ્યાલય સ્તરે લેવામાં આવશે.
અહેવાલો અનુસાર, છેલ્લા એક વર્ષમાં ISROના 100થી વધુ વૈજ્ઞાનિકો અને ટેક્નિકલ અધિકારીઓએ સંસ્થા છોડી છે. તેમાં ઘણા વરિષ્ઠ વૈજ્ઞાનિકો અને નિષ્ણાતોનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેમણે ખાનગી અંતરિક્ષ કંપનીઓ અથવા અન્ય સંસ્થાઓમાં નવી જવાબદારીઓ સ્વીકારી છે. ભારતમાં સ્પેસ સેક્ટરના ઉદારીકરણ અને ખાનગી કંપનીઓની વધતી ભાગીદારી બાદ અનુભવી વૈજ્ઞાનિકોની માંગ સતત વધી રહી છે, જેના કારણે ISROના માનવ સંસાધન પર પણ તેની અસર જોવા મળી રહી છે.
આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને અંતરિક્ષ વિભાગે નવો વહીવટી આદેશ જાહેર કર્યો છે. હવે કોઈપણ વૈજ્ઞાનિક અથવા ટેક્નિકલ અધિકારીના રાજીનામા અથવા સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિના અરજીપત્રને માત્ર સંબંધિત ISRO કેન્દ્ર દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. આવા તમામ કેસોને અંતિમ મંજૂરી માટે મુખ્યાલય મોકલવામાં આવશે, જ્યાં દરેક અરજીનું વિગતવાર મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. આ દરમિયાન સંબંધિત અધિકારીની ભૂમિકા, ચાલી રહેલા પ્રોજેક્ટોમાં તેમની જવાબદારીઓ અને રાષ્ટ્રીય મહત્ત્વના અંતરિક્ષ મિશનો પર પડી શકે તેવી સંભવિત અસર જેવા મુદ્દાઓ પર પણ વિચાર કરવામાં આવશે.
સરકારી અધિકારીઓનું માનવું છે કે આ પગલું ISROની મહત્વપૂર્ણ યોજનાઓને અસરથી બચાવવા માટે લેવામાં આવ્યું છે. હાલમાં સંસ્થા ગગનયાન, ચંદ્રયાન, આદિત્ય-L1, નેક્સ્ટ જનરેશન લોન્ચ વ્હીકલ (NGLV) તેમજ અનેક ઉપગ્રહ મિશનો પર કાર્ય કરી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં અનુભવી વૈજ્ઞાનિકોનું અચાનક સંસ્થા છોડવું આ પ્રોજેક્ટોની ગતિ અને ગુણવત્તા બંને પર અસર કરી શકે છે.
નિષ્ણાતોના મતે ખાનગી અંતરિક્ષ કંપનીઓ વધુ સારું વેતન, આધુનિક કાર્યપરિસ્થિતિ અને ઝડપી કારકિર્દી વિકાસની તકો આપી રહી છે. તેથી ઘણા અનુભવી વૈજ્ઞાનિકો ખાનગી ક્ષેત્ર તરફ આકર્ષાઈ રહ્યા છે. જોકે તેમનું માનવું છે કે માત્ર નિયમોને કડક બનાવવાથી આ સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ નહીં આવે. જો સરકાર પ્રતિભાશાળી વૈજ્ઞાનિકોને લાંબા સમય સુધી ISRO સાથે જોડાયેલા રાખવા માંગે છે, તો તેમને સ્પર્ધાત્મક વેતન, વધુ સારી સંશોધન સુવિધાઓ, આધુનિક ટેક્નોલોજી સંસાધનો અને કારકિર્દીમાં આગળ વધવાની વધુ તકો પણ ઉપલબ્ધ કરાવવી પડશે.
સરકારની નવી નીતિને ISROના માનવ સંસાધન વ્યવસ્થાપનને વધુ મજબૂત બનાવવાના મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. હવે જોવાનું રહેશે કે નવી મંજૂરી પ્રક્રિયા અને વહીવટી ફેરફારોના કારણે વૈજ્ઞાનિકોના રાજીનામામાં કેટલી ઘટાડો થાય છે અને તેનો ભારતના ભવિષ્યના અંતરિક્ષ મિશનો પર કેવો પ્રભાવ પડે છે.
